Ενεργειακή αποδοτικότητα κτιρίων | Ο ορίζοντας του 2050

26 Απριλίου 2021

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της έρευνας της ΕΛΣΤΑΤ, στην Ελλάδα ο κτιριακός τομέας αποτελείται κατά 77% περίπου από κτίρια του οικιακού τομέα και 23% του τριτογενή. Η κατανάλωση ενέργειας στα ελληνικά κτίρια είναι 37% περίπου (25% κατοικίες και 12% τριτογενής τομέας) της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας, 65% περίπου (36% κατοικίες και 29% τριτογενής τομέας) της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ συμβάλλουν και κατά 52% περίπου (32% κατοικίες και 30% τριτογενής τομέας) στις συνολικές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα σε επίπεδο χώρας. Σύμφωνα επίσης με τα στοιχεία της ίδιας έρευνας, το 60% του συνόλου των κτιρίων έχουν κατασκευαστεί πριν το 1980, δεν διαθέτουν θερμομόνωση, παρουσιάζουν χαμηλή ενεργειακή απόδοση και στην πλειονότητά τους διαθέτουν παλιές ηλεκτρομηχανολογικές εγκαταστάσεις.

Δεδομένο είναι πως το κτιριακό απόθεμα στην Ελλάδα συντίθεται κυρίως από κτίρια κατοικιών και ένα αριθμό κτιρίων άλλων χρήσεων του τριτογενούς τομέα, τα οποία απογράφονται κάθε δέκα χρόνια στο σύνολο της επικράτειας. Σύμφωνα με την τελευταία Απογραφή Κτιρίων της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, ο αριθμός των κτιρίων της χώρας είναι 4.105.637 και από το σύνολο των κτιρίων, τα 3.775.848 (ποσοστό 92,0%) είναι αποκλειστικής χρήσης ενώ τα 329.789 (ποσοστό 8,0%) μικτής χρήσης. Τα κτίρια στην πλειοψηφία τους είναι κατασκευασμένα με συμβατικά υλικά παρωχημένης τεχνολογίας και άρα είτε θερμικά απροστάτευτα είτε με ανεπαρκή θερμική μόνωση. Σχετικά με τη χρονική περίοδο κατασκευής των κτιρίων, προκύπτει ότι το μεγαλύτερο ποσοστό τους (704.340 κτίρια) κατασκευάστηκε την περίοδο 1971-1980 (ποσοστό 17,2%). Τα αμέσως επόμενα ποσοστά είναι 15,6% (639.475 κτίρια) που κατασκευάστηκαν τη χρονική περίοδο 1961-1970 και 14% (573.250 κτίρια) που κατασκευάστηκαν την περίοδο 1946-1960.

Σημειώνεται ακόμη πως σε ότι αφορά κτίρια που στεγάζουν δημόσιες ή δημοτικές υπηρεσίες, δεν υπάρχουν δεδομένα που να επαρκούν για το ακριβές πλήθος των κτιρίων σε συνάρτηση με τη χρήση και τα ενεργειακά χαρακτηριστικά τους. Ωστόσο, η τελευταία απογραφή αποτιμούσε τα κτίρια που στεγάζουν την Κεντρική και Αποκεντρωμένη Διοίκηση, τους ΟΤΑ και τα Ν.Π.Δ.Δ. και Ν.Π.Ι.Δ. περί των 112.000 κτιρίων.

Από τα μέχρι τώρα δεδομένα προκύπτει πως το δημόσιο κτιριακό δυναμικό της χώρας είναι ενεργειακά «γερασμένο». Τα κτίρια, ανάλογα με τον χρόνο κατασκευής τους, κατανέμονται σε 3 βασικές χρονολογικές περιόδους κατασκευής, η διάκριση των οποίων στηρίζεται στη διαφοροποίηση του ισχύοντος νομικού πλαισίου. Βασικοί σταθμοί του νομικού πλαισίου είναι το 1980, όπου θεσπίστηκε ο Κανονισμός Θερμομόνωσης Κτιρίων (ΚΘΚ) και το 2010 με τη θέσπιση του Κανονισμού Ενεργειακής Απόδοσης των Κτιρίων (ΚΕΝΑΚ). Τα κτίρια λοιπόν χωρίζονται στις παρακάτω κατηγορίες, ανάλογα με το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο και τους αντίστοιχους ενεργειακούς περιορισμούς όσον αφορά στο κέλυφος και στα ηλεκτρομηχανολογικά συστήματα:

  • Σε κτίρια πριν το 1980, που ουσιαστικά είναι θερμικά απροστάτευτα.
  • Σε κτίρια από το 1981 έως το 2000, όπου εφαρμόζονται συστήματα θερμομόνωσης.
  • Σε κτίρια από το 2001 έως το 2010, προ ΚΕΝΑΚ, όπου εφαρμόζονται αποσπασματικά νέες ενεργειακές τεχνολογίες και προϊόντα.
  • Σε κτίρια από το 2010 και έπειτα, τα οποία εναρμονίζονται στις ενεργειακές απαιτήσεις του ΚΕΝΑΚ.

Ωστόσο, πρέπει να σημειωθεί πως η βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας αποτελεί κεντρικό πυλώνα της πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Ενέργεια, καθώς μπορεί να υποστηρίξει επιμέρους στόχους της και ειδικότερα αυτούς της ασφάλειας εφοδιασμού ενέργειας σε όλους τους καταναλωτές (επιχειρήσεις, βιομηχανία, νοικοκυριά), του περιορισμού των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και της δημιουργίας των απαραίτητων δομών για το μετριασμό των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Tην τρέχουσα χρονική περίοδο, με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής να είναι κάτι παραπάνω από εμφανείς, η μείωση του ενεργειακού αποτυπώματος αποτελεί ζητούμενο αυτή τη στιγμή τόσο πανευρωπαϊκά όσο και σε παγκόσμια κλίμακα. Από τα παραπάνω γίνεται σαφές το σημερινό πλαίσιο στο οποίο πλέον η βελτίωση της ενεργειακής συμπεριφοράς υφιστάμενων κτιρίων και του περιβάλλοντα χώρου τους, που ως οικοδομικά κελύφη είναι κατασκευασμένα προ 30ετίας, αποτελεί και θεσμικά ζητούμενο.

Σχετικά με τα κτίρια στην περιοχή της Κεντρική Μακεδονίας η Περιφέρεια δείχνει να έχει εντοπίσει το ενεργειακό πρόβλημα στο κτιριακό απόθεμα που την αφορά και να έχει ανάψει το πράσινο φως για την υλοποίηση του έργου ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων που στεγάζουν υπηρεσίες της. Συγκεκριμένα και σύμφωνα με την πρόταση που κατέθεσε η περιφέρεια στο επιχειρησιακό πρόγραμμα για την περίοδο 2014 – 2020, τα μέτρα ενεργειακής αναβάθμισης των δημοσίων κτιρίων πρόκειται να συμβάλλουν στη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας και την παράλληλη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα μέσω της βελτίωσης της ενεργειακής απόδοσης, της χρήσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, της υιοθέτησης ενεργειακά αποδοτικών συστημάτων για ψύξη και θέρμανση χώρων και της εφαρμογής τεχνολογιών εξοικονόμησης ενέργειας.

Ο «Ενεργειακός οδικός χάρτης 2050» της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Ενέργεια και το Κλίμα, που αποτελεί το θεμέλιο της διαμόρφωσης της ενεργειακής πολιτικής με ορίζοντα το 2050, έχει ως κύριο στόχο την αναμόρφωση των ενεργειακών συστημάτων των κρατών-μελών. Η βελτίωση της ενεργειακής αποδοτικότητας είναι απαραίτητη για τον περιορισμό των αερίων του θερμοκηπίου κατά 80-95% έως το 2050, σε σχέση με τα επίπεδα του 1990. Σε αυτόν το άξονα, η ενεργειακή αναβάθμιση των υφιστάμενων κτιρίων και μάλιστα αυτών δημόσιου χαρακτήρα, αναμένεται να επιφέρει σημαντικά οφέλη, τόσο σε οικονομικό επίπεδο όσο και αναφορικά με την προστασία του περιβάλλοντος.

Είναι πολύ σημαντικό να διερευνηθούν τρόποι, προγράμματα και δράσεις ενεργειακής αναβάθμισης του κτιριακού αποθέματος δημόσιου χαρακτήρα στην χώρα μας, μιας και είναι πλέον επιτακτικό τόσο θεσμικά, όσο και περιβαλλοντικά και οικονομικά, αφού βλέπουμε πλέον τις επιπτώσεις που επιφέρει η κλιματική αλλαγή. Επίκαιρο όσο τίποτε άλλο το θέμα της κλιματικής αλλαγής, αλλάζει τα μέχρι τώρα δεδομένα όπως τα ξέρουμε. Μέχρι σήμερα, 15 κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν θεσπίσει στρατηγική προσαρμογής, ενώ άλλα έχουν αρχίσει να καταστρώνουν σχετικές στρατηγικές. Ορισμένες από τις στρατηγικές που έχουν θεσπιστεί συνοδεύονται από σχέδια δράσης και έχει σημειωθεί κάποια πρόοδος όσον αφορά την ένταξη μέτρων προσαρμογής στις τομεακές πολιτικές.

Στις περισσότερες περιπτώσεις, ωστόσο, η προσαρμογή βρίσκεται ακόμα σε πρώιμο στάδιο, με σχετικά λίγα συγκεκριμένα μέτρα στην πράξη. Ορισμένα κράτη μέλη έχουν καταρτίσει τομεακά σχέδια, όπως σχέδια για την αντιμετώπιση του καύσωνα και της ξηρασίας, αλλά μόνον το ένα τρίτο διενήργησε συνολική εκτίμηση τρωτότητας για την υποστήριξη της πολιτικής. Η παρακολούθηση και η αξιολόγηση αποδεικνύονται ιδιαίτερα δυσχερείς, επειδή δεν έχουν αναπτυχθεί σχεδόν καθόλου δείκτες και μεθοδολογίες παρακολούθησης.

Γενικός στόχος της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την προσαρμογή είναι η συμβολή στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας της Ευρώπης στην κλιματική αλλαγή. Αυτό σημαίνει αύξηση της ετοιμότητας και της ικανότητας αντιμετώπισης των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και ενωσιακό επίπεδο, διαμόρφωση συνεκτικής προσέγγισης και βελτίωση του συντονισμού.

Οι επεμβάσεις στο κέλυφος των κτιρίων δύναται να βελτιώσουν την περιβαλλοντική συμπεριφορά υφιστάμενων κτιρίων τριτογενούς τομέα και να βελτιώσουν από τη μια τις συνθήκες θερμικής άνεσης του χρήστη ενώ από την άλλη να εξοικονομήσουν ενέργεια, στον άξονα της αειφόρου ανάπτυξης και της δημιουργίας κτιρίων με σχεδόν μηδενική κατανάλωση ενέργειας.

Τα στελέχη της «Delta Engineering – Σύμβουλοι Μηχανικοί», μέλους του Ομίλου «ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ», είναι στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε πληροφορία και διευκρίνιση για τα ανωτέρω θέματα, εφαρμόζοντας και αξιοποιώντας όλες τις κατάλληλες τεχνικές και πρακτικές στον άξονα της περιβαλλοντικής διαχείρισης και αειφόρου ανάπτυξης των έργων σας.

Σύνταξη: Δημήτρης Μακρίσης | Διπλ. Αρχιτέκτονας Μηχανικός, MSc Περιβαλλοντικός Σχεδιασμός | Τομέας Μελετών & Αδειοδοτήσεων Ιδιωτικών Έργων

Πηγή εικόνας: www.archdaily.com

Τελευταία άρθρα