Οι κατεδαφίσεις είναι μια διαδικασία  αποσυναρμολόγησης  κτιρίων ή επιμέρους κατασκευών. Πραγματοποιούνται όταν υπάρχει απαίτηση και ανάγκη ανέγερσης νέων έργων και υποδομών σε γήπεδο ή οικόπεδο στο οποίο υφίστανται παλαιότερες, ή όταν ένα υφιστάμενο κτίσμα έχει ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής του και υπάρχει επικινδυνότητα κατάρρευσης του. Καθαιρέσεις ή κατεδαφίσεις κάποιας κλίμακας μπορεί να λάβουν χώρα και κατά τη φάση ανακαίνισης ή  ανακατασκευής ενός χώρου.

Η διαδικασία κατεδάφισης ορίζεται από το μέγεθος του έργου και την τοποθεσία του.

• Η συνηθέστερη μέθοδος είναι με χρήση μηχανικών μέσων – βαρέων μηχανημάτων (εκσκαφείς, μπουλντόζες, σφυριά κατεδάφισης, γερανοί, μπάλα κατεδάφισης, pulverizer κλπ). Για μεγάλες κατασκευές, η μέθοδος αυτή είναι αποτελεσματική και περιλαμβάνει την αποδόμηση των επιμέρους στοιχείων. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί και η αδιατάρακτη κοπή για τον διαχωρισμό ολοκλήρων δομικών στοιχείων ώστε να είναι εφικτή ή ευκολότερη απομάκρυνση και ανακύκλωσή τους.
• Ένας ακόμα τρόπος είναι με χρήση εκρηκτικών υλών για την κατεδάφιση μεγάλου όγκου κατασκευών, όπως ουρανοξυστών, γέφυρών, παλαιών εργοστασιακών εγκαταστάσεων, κτιρίων μεγάλου εμβαδού κτλ. Η ελεγχόμενη έκρηξη απαιτεί ακριβή εκτέλεση και λεπτομερή σχεδιασμό για την αποφυγή ζημιών σε παρακείμενες κατασκευές.
• Ο απλούστερος τρόπος είναι η αποξήλωση επιμέρους κατασκευών περιορισμένης έκτασης με χειροκίνητα εργαλεία όπως βαριοπούλες, λοστοί και άλλα.

Η διαδικασία της κατεδάφισης γίνεται με την αυστηρή τήρηση των κανονισμών ασφαλείας και των περιβαλλοντικών προτύπων για την προστασία των εργαζομένων και του περιβάλλοντος. Οι κατεδαφίσεις στις περισσότερες χώρες απαιτούν έκδοση ειδικών άδειών και επίβλεψη των εργασιών για να εξασφαλιστεί η νομιμότητα και η ασφάλεια των εργαζομένων. Στην Ελλάδα η διαδικασία εξαρτάται από παράγοντες όπως η φύση, η τοποθεσία και το μέγεθος του έργου. Κατά κανόνα όμως, απαιτούνται τα παρακάτω :

• Έκδοση πράξης οικοδομικής άδειας, καθώς και αντίστοιχων μελετών, ΣΑΥ, ΦΑΥ, κλπ. Και τα εγκεκριμένα αντίγραφα αυτών θα πρέπει να διατηρούνται πάντα στο εργοτάξιο (Ν.4030 άρθρο 7, παρ 2) και να είναι άμεσα διαθέσιμα σε τακτικούς και έκτακτους ελέγχους από οποιαδήποτε Δημόσια Αρχή που τυχόν επισκεφθεί το έργο.
• Ορισμός Συντονιστή Ασφαλείας, από το Γενικό εργολάβο ή τον ΚτΕ σε περίπτωση εκτέλεσης εργασιών με αυτεπιστασία.
• Η πολεοδομική πράξη κατεδάφισης περιλαμβάνει επίσης και αναλυτική τεχνική περιγραφή των μεθόδων κατεδάφισης, καθώς και υπολογισμό των ποσοτήτων και του είδους των αποβλήτων (ΣΔΑ – σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων) που θα παραχθούν και θα αποσταλούν προς ανακύκλωση κατά τη φάση των εργασιών. Οι κατεδαφίσεις παράγουν μεγάλη ποσότητα αποβλήτων όπως σκυρόδεμα, ξύλα, μέταλλά και άλλα υλικά. Οι  αποτελεσματικές πρακτικές διαχείρισης των αποβλήτων περιλαμβάνουν την επαναχρησιμοποίηση ή την ανακύκλωση των υλικών. Η ανακύκλωση πραγματοποιείται μέσω πιστοποιημένων φορέων.
• Ενημέρωση της Αρχαιολογικής υπηρεσίας, εφόσον απαιτείται από την άδεια εκσκαφής, ώστε να πραγματοποιηθούν διερευνητικές τομές παρουσία αρχαιολόγου πριν από την έναρξη των εργασιών. Ο ΚτΕ οφείλει να ενημερώσει εγκαίρως τον επιβλέποντα μηχανικό για την ημερομηνία έναρξης των εργασιών ώστε να προγραμματιστεί η επίσκεψη του Αρχαιολόγου. Σε περίπτωση που είναι αυξημένη η πιθανότητα ύπαρξης αρχαίων ευρημάτων, είναι πιθανό να απαιτηθεί η συνεχής παρουσία Αρχαιολόγου καθ’ όλη την διάρκεια των εκσκαφών ή ακόμη και η πολύμηνη διακοπή των εργασιών.
• Λήψη μέτρων ασφαλείας, έλεγχος τήρησης αυτών και έλεγχοι των απαραίτητων αδειών καθώς και των πιστοποιήσεων των χειριστών και των μηχανημάτων έργου που απασχολούνται στο εργοτάξιο.

Οι κατεδαφίσεις και οι καθαιρέσεις είναι σύνθετες διαδικασίες που απαιτούν εξειδικευμένες γνώσεις και εμπειρία. Από την έκδοση της οικοδομικής πράξης έως και την εκτέλεση και την επίβλεψη των εργασιών, η επιλογή της κατάλληλης εταιρείας είναι κρίσιμη για την επιτυχή εκτέλεση του έργου και την ασφάλεια όλων των εμπλεκόμενων.

Τα στελέχη της «Delta Engineering – Σύμβουλοι Μηχανικοί», μέλους του Ομίλου «ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ», παρακολουθώντας στενά τις τεχνικές νομοθετικές διατάξεις και μεταβολές και έχοντας σημαντική εμπειρία ως σύμβουλοι και μελετητές ποικίλων project, είναι στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε ολοκληρωμένη τεχνική και συμβουλευτική υπηρεσία στον ιδιωτικό ή τον δημόσιο τομέα.

Συντάκτης: Κων/νος Πουρζιτίδης / Πολιτικός Μηχανικός, MSc / Τομέας Διαχείρισης και Επίβλεψης Τεχνικών Έργων