«Το concept είναι …»

Μέσα από αυτήν την έκφραση επιχειρείται να προσδιοριστούν οι πολλές και διαφορετικές διαστάσεις του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, συμπυκνωμένες σε μια ιδέα (Concept). Τι είναι αυτό όμως που προσδιορίζει την έννοια του σχεδιασμού και του δίνει υπόσταση στις εκάστοτε συνθήκες (περιβαλλοντικές, κοινωνικές και ιδεολογικές); Και επιπλέον, μπορεί αυτή ιδέα να νοηματοδοτήσει επαρκώς το πλαίσιο – περιεχόμενο (Context) του σχεδιασμού;

Αρχικά, είναι σημαντικό να οριστούν οι έννοιες του Concept και του Context:

• Το Concept αναφέρεται σε μια αφηρημένη ιδέα η οποία λειτουργεί ως θεμέλιο για ένα σύνολο σαφών αρχών, σκέψεων και απόψεων. Στην αρχιτεκτονική η έννοια του Concept χρησιμοποιείται κυρίως με σκοπό να εκφράσει τις θεμελιώδεις αρχές/ιδέες (προθέσεις) του σχεδιασμού.
• Από την άλλη, το Context ορίζει τις συνθήκες που διαμορφώνουν το πλαίσιο για ένα γεγονός, μια δήλωση ή ιδέα, μέσω των οποίων αυτό μπορεί να γίνει πλήρως κατανοητό. Στην αρχιτεκτονική η έννοια αυτή δίνει έμφαση στην σχέση/ αλληλεπίδραση του κτιρίου ή μιας κατασκευής με τον πολυδιάστατο περιβάλλοντα χώρο (κοινωνικό και χωρικό).

Ωστόσο, οι δύο αυτές έννοιες συγκρούονται, καθώς εντοπίζεται μια βασική εννοιολογική διαφορά μεταξύ τους:

• Η “Conceptual” αρχιτεκτονική διαμορφώνεται από μια ιδέα που αγνοεί συχνά τον περιβάλλοντα χώρο, ενώ συγκεντρώνεται κυρίως στην καλλιτεχνική και θεωρητική διερεύνηση. Ταυτόχρονα αποτελεί μια συνεχή αναφορά στην αναζήτηση της μορφής εργαλειοποιώντας συχνά προφανείς μεταφορές ώστε να δικαιολογήσει την αδυναμία της αρχιτεκτονικής ιδέας.
• Η “Contextual” αρχιτεκτονική, αντιθέτως, ως μια πρακτική αρχιτεκτονικού σχεδιασμού προσπαθεί να ορίσει το πλαίσιο, να αναδιαμορφώσει το «υπάρχον» και να του δώσει μια νέα μορφή.

Αυτή η σύγκρουση-διαφωνία στη διαδικασία παραγωγής μιας αρχιτεκτονικής ιδέας είχε ήδη εκφραστεί, την περίοδο του μοντερνισμού από τον σημαντικό Αμερικάνο αρχιτέκτονα Louis Sullivan (1856-1924), με την φράση “Form follows Function” («Η μορφή ακολουθεί την λειτουργία»). Η φράση αυτή αποτέλεσε τη βάση για την εκβιομηχάνιση της αρχιτεκτονικής τον 20^ο αι. , ενώ συνεχίζει να επηρεάζει και τη σύγχρονη αρχιτεκτονική. Η βασική αρχή αυτής της πρακτικής προσέγγισης προτείνει πως η μορφολογία ενός κτιρίου, μιας κατασκευής πρέπει να βασίζεται κυρίως στην λειτουργία και όχι στην αισθητική (μορφή).

Η σύνδεση, λοιπόν, μεταξύ του “Form follows Function” και της Contextual αρχιτεκτονικής είναι προφανής αφού ενισχύει το επιχείρημα πως η αρχιτεκτονική πρέπει να ανταποκρίνεται στην λειτουργικότητα του περιβάλλοντα χώρου, να προσαρμόζεται δηλαδή στην κουλτούρα, το κλίμα και στον υπάρχοντα αστικό ιστό. Άρα, η λειτουργία επηρεάζεται από το Context κα η μορφή προκύπτει αντίστοιχα.

Στην Conceptual αρχιτεκτονική πρακτική προτεραιότητα δίνεται κυρίως στους συμβολισμούς, στο καλλιτεχνικό όραμα και στις φιλοσοφικές ιδέες και όχι στη λειτουργικότητα. Επομένως, σε αυτήν την περίπτωση η μορφή ακολουθεί μια ιδέα.

Θα μπορούσαμε, λοιπόν, να βρούμε μια νέα μορφή κατανόησης του Concept και της αρχιτεκτονικής έκφρασής του, ως μια συνέχεια αλληλοεπηρεαζόμενων αφηγήσεων που σχετίζονται με το πλαίσιο του αρχιτεκτονικού περιεχομένου μέσα στο πεδίο του αρχιτεκτονικού σχεδιασμού.

Οι έννοιες του Concept και του Context είναι πάντα σχετιζόμενες δημιουργώντας μια ισορροπία αλλά και ένταση στην διαμόρφωση της αρχιτεκτονικής έκφρασης ως κοινωνική και καλλιτεχνική πρακτική.

Τα στελέχη της «Delta Engineering – Σύμβουλοι Μηχανικοί», μέλους του Ομίλου «ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ», με σημαντική δραστηριότητα ως σύμβουλοι και μελετητές ποικίλων project,  παραμένουν ενήμεροι για τις νέες τεχνολογίες και αναπτυξιακές εξελίξεις και είναι πάντα στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε τεχνική υποστήριξη, πληροφορία, συμβουλή ή διευκρίνιση.

Σύνταξη: Μάριαμ Μιχαλέου / Τομέας Μελετών & Αδειοδοτήσεων Δημοσίων Έργων

Photo: https://www.archdaily.com/950632/international-photography-awards-announces-winners-of-its-2020-competition-in-the-architecture-section/5f9f3a7963c01773740001b1-international-photography-awards-announces-winners-of-its-2020-competition-in-the-architecture-section-image

Οι κατεδαφίσεις είναι μια διαδικασία  αποσυναρμολόγησης  κτιρίων ή επιμέρους κατασκευών. Πραγματοποιούνται όταν υπάρχει απαίτηση και ανάγκη ανέγερσης νέων έργων και υποδομών σε γήπεδο ή οικόπεδο στο οποίο υφίστανται παλαιότερες, ή όταν ένα υφιστάμενο κτίσμα έχει ολοκληρώσει τον κύκλο ζωής του και υπάρχει επικινδυνότητα κατάρρευσης του. Καθαιρέσεις ή κατεδαφίσεις κάποιας κλίμακας μπορεί να λάβουν χώρα και κατά τη φάση ανακαίνισης ή  ανακατασκευής ενός χώρου.

Η διαδικασία κατεδάφισης ορίζεται από το μέγεθος του έργου και την τοποθεσία του.

• Η συνηθέστερη μέθοδος είναι με χρήση μηχανικών μέσων – βαρέων μηχανημάτων (εκσκαφείς, μπουλντόζες, σφυριά κατεδάφισης, γερανοί, μπάλα κατεδάφισης, pulverizer κλπ). Για μεγάλες κατασκευές, η μέθοδος αυτή είναι αποτελεσματική και περιλαμβάνει την αποδόμηση των επιμέρους στοιχείων. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί και η αδιατάρακτη κοπή για τον διαχωρισμό ολοκλήρων δομικών στοιχείων ώστε να είναι εφικτή ή ευκολότερη απομάκρυνση και ανακύκλωσή τους.
• Ένας ακόμα τρόπος είναι με χρήση εκρηκτικών υλών για την κατεδάφιση μεγάλου όγκου κατασκευών, όπως ουρανοξυστών, γέφυρών, παλαιών εργοστασιακών εγκαταστάσεων, κτιρίων μεγάλου εμβαδού κτλ. Η ελεγχόμενη έκρηξη απαιτεί ακριβή εκτέλεση και λεπτομερή σχεδιασμό για την αποφυγή ζημιών σε παρακείμενες κατασκευές.
• Ο απλούστερος τρόπος είναι η αποξήλωση επιμέρους κατασκευών περιορισμένης έκτασης με χειροκίνητα εργαλεία όπως βαριοπούλες, λοστοί και άλλα.

Η διαδικασία της κατεδάφισης γίνεται με την αυστηρή τήρηση των κανονισμών ασφαλείας και των περιβαλλοντικών προτύπων για την προστασία των εργαζομένων και του περιβάλλοντος. Οι κατεδαφίσεις στις περισσότερες χώρες απαιτούν έκδοση ειδικών άδειών και επίβλεψη των εργασιών για να εξασφαλιστεί η νομιμότητα και η ασφάλεια των εργαζομένων. Στην Ελλάδα η διαδικασία εξαρτάται από παράγοντες όπως η φύση, η τοποθεσία και το μέγεθος του έργου. Κατά κανόνα όμως, απαιτούνται τα παρακάτω :

• Έκδοση πράξης οικοδομικής άδειας, καθώς και αντίστοιχων μελετών, ΣΑΥ, ΦΑΥ, κλπ. Και τα εγκεκριμένα αντίγραφα αυτών θα πρέπει να διατηρούνται πάντα στο εργοτάξιο (Ν.4030 άρθρο 7, παρ 2) και να είναι άμεσα διαθέσιμα σε τακτικούς και έκτακτους ελέγχους από οποιαδήποτε Δημόσια Αρχή που τυχόν επισκεφθεί το έργο.
• Ορισμός Συντονιστή Ασφαλείας, από το Γενικό εργολάβο ή τον ΚτΕ σε περίπτωση εκτέλεσης εργασιών με αυτεπιστασία.
• Η πολεοδομική πράξη κατεδάφισης περιλαμβάνει επίσης και αναλυτική τεχνική περιγραφή των μεθόδων κατεδάφισης, καθώς και υπολογισμό των ποσοτήτων και του είδους των αποβλήτων (ΣΔΑ – σχέδιο διαχείρισης αποβλήτων) που θα παραχθούν και θα αποσταλούν προς ανακύκλωση κατά τη φάση των εργασιών. Οι κατεδαφίσεις παράγουν μεγάλη ποσότητα αποβλήτων όπως σκυρόδεμα, ξύλα, μέταλλά και άλλα υλικά. Οι  αποτελεσματικές πρακτικές διαχείρισης των αποβλήτων περιλαμβάνουν την επαναχρησιμοποίηση ή την ανακύκλωση των υλικών. Η ανακύκλωση πραγματοποιείται μέσω πιστοποιημένων φορέων.
• Ενημέρωση της Αρχαιολογικής υπηρεσίας, εφόσον απαιτείται από την άδεια εκσκαφής, ώστε να πραγματοποιηθούν διερευνητικές τομές παρουσία αρχαιολόγου πριν από την έναρξη των εργασιών. Ο ΚτΕ οφείλει να ενημερώσει εγκαίρως τον επιβλέποντα μηχανικό για την ημερομηνία έναρξης των εργασιών ώστε να προγραμματιστεί η επίσκεψη του Αρχαιολόγου. Σε περίπτωση που είναι αυξημένη η πιθανότητα ύπαρξης αρχαίων ευρημάτων, είναι πιθανό να απαιτηθεί η συνεχής παρουσία Αρχαιολόγου καθ’ όλη την διάρκεια των εκσκαφών ή ακόμη και η πολύμηνη διακοπή των εργασιών.
• Λήψη μέτρων ασφαλείας, έλεγχος τήρησης αυτών και έλεγχοι των απαραίτητων αδειών καθώς και των πιστοποιήσεων των χειριστών και των μηχανημάτων έργου που απασχολούνται στο εργοτάξιο.

Οι κατεδαφίσεις και οι καθαιρέσεις είναι σύνθετες διαδικασίες που απαιτούν εξειδικευμένες γνώσεις και εμπειρία. Από την έκδοση της οικοδομικής πράξης έως και την εκτέλεση και την επίβλεψη των εργασιών, η επιλογή της κατάλληλης εταιρείας είναι κρίσιμη για την επιτυχή εκτέλεση του έργου και την ασφάλεια όλων των εμπλεκόμενων.

Τα στελέχη της «Delta Engineering – Σύμβουλοι Μηχανικοί», μέλους του Ομίλου «ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ», παρακολουθώντας στενά τις τεχνικές νομοθετικές διατάξεις και μεταβολές και έχοντας σημαντική εμπειρία ως σύμβουλοι και μελετητές ποικίλων project, είναι στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε ολοκληρωμένη τεχνική και συμβουλευτική υπηρεσία στον ιδιωτικό ή τον δημόσιο τομέα.

Συντάκτης: Κων/νος Πουρζιτίδης / Πολιτικός Μηχανικός, MSc / Τομέας Διαχείρισης και Επίβλεψης Τεχνικών Έργων