Στη σύγχρονη εποχή των ολοκληρωμένων ψηφιακών λύσεων, η ψηφιακή πρόσβαση στις πληροφορίες και στη διαχείρισή τους απέκτησαν πρωταρχικό ρόλο σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας των πολιτών κα των υπηρεσιών. Στο πλαίσιο αυτό, το Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού (ΥΠΠΟΑ) προχώρησε στη δημιουργία ενός Αρχαιολογικού Κτηματολογίου, με στόχο τη δημιουργία μιας ενιαίας και συστηματικής ψηφιακής καταγραφής των δημόσιων ακινήτων που διαχειρίζεται το Υπουργείο, καθώς και των μνημείων, αρχαιολογικών χώρων και ιστορικών τόπων, αποσκοπώντας αφενός στην προστασία τους και αφετέρου στην ενθάρρυνση της υγιούς επιχειρηματικότητας.

Το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο εμπίπτει στον ορισμό του αρχαιολογικού έργου κατά την έννοια του ΠΔ 99/92, σύμφωνα με το Ν.3207/03 όπως συμπληρώθηκε από το Ν.4049/12. Ορίζεται ως ένα Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα επιστημονικής, συστηματικής και διαρκούς συλλογής, καταγραφής, κωδικοποίησης, τεκμηρίωσης και ψηφιοποίησης αρχειακού υλικού, χωρικού εντοπισμού και χαρτογραφικής απεικόνισης, σχεδιασμού και υλοποίησης ηλεκτρονικών εφαρμογών, διαχείρισης δεδομένων των ακινήτων του ΥΠΠΟΑ, των Περιοχών Προστασίας Πολιτιστικού Περιβάλλοντος (αρχαιολογικοί χώροι, ιστορικοί τόποι, ζώνες προστασίας Α΄ και Β΄, περιφερειακές ζώνες και περιβάλλοντες χώροι μνημείων, κ.α.) όπου θεσμοθετούνται περιορισμοί – απαγορεύσεις στις ανθρωπογενείς δραστηριότητες, καθώς και των ακίνητων μνημείων όλων των ιστορικών περιόδων σε όλη την ελληνική επικράτεια. Το έργο του Αρχαιολογικού Κτηματολογίου ανέλαβε η Διεύθυνση Διαχείρισης Εθνικού Αρχείου Μνημείων, με χρηματοδότηση από το πρόγραμμα «Ανταγωνιστικότητα – Επιχειρηματικότητα και Καινοτομία» και συγχρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης. Στο Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο έχουν ήδη καταχωρηθεί 18.600 ακίνητα μνημεία, 3.400 αρχαιολογικοί χώροι και ιστορικοί τόποι και 844 ζώνες προστασίας. Η Διαδικτυακή Πύλη έχει ήδη δοθεί σε πιλοτική λειτουργία στους θεσμικούς εταίρους (συναρμόδια Υπουργεία, ΤΕΕ, κ.α.) και θα αποδοθεί στο ευρύ κοινό τον Ιούνιο 2021.

Στόχος του Αρχαιολογικού Κτηματολογίου αποτελεί αφενός η ολοκληρωμένη ποσοτική και ποιοτική απόδοση του πολιτιστικού αποθέματος και η ανάδειξη του στο διαδίκτυο καθώς και η παροχή ηλεκτρονικών υπηρεσιών προς όλους τους ενδιαφερόμενους πολίτες, επενδυτές και φορείς του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Συγκεκριμένα, η διαδικτυακή πύλη, μέσω ενός εύχρηστου διαδραστικού χάρτη, προσφέρει άμεση και έγκυρη ενημέρωση για το σύνολο των αρχαιολογικών χώρων, ιστορικών τόπων, των μνημείων της επικράτειας, καθώς και των ζωνών προστασίας τους, αλλά και για τυχόν δεσμεύσεις και περιορισμούς που υφίστανται, βάσει της κείμενης νομοθεσίας. Κάθε υπηρεσία, κάθε Εφορεία Αρχαιοτήτων θα μπορεί εύκολα και με απόλυτη ακρίβεια να επεξεργάζεται τις νέες κηρύξεις Αρχαιολογικών Χώρων και Μνημείων, αλλά και να διορθώνει τυχόν σφάλματα. Παράλληλα, οι πολίτες και οι επενδυτές θα έχουν τη δυνατότητα με το πάτημα ενός κουμπιού να ελέγχουν έγκυρα οι ίδιοι τους όρους και τους πιθανούς περιορισμούς που επηρεάζουν την προσωπική τους ιδιοκτησία (π.χ. αν γειτνιάζουν με αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία) για πιθανές αγοραπωλησίες, για οποιαδήποτε πράξη ή πιστοποιητικό χρήσεων γης που σχετίζεται με αδειοδότηση από το ΥΠΠΟΑ, για περιπτώσεις υπαγωγής σε αναγκαστική απαλλοτρίωση ή και για ενδεχόμενη μελλοντική επένδυσή τους. Έτσι, διαμορφώνεται το κατάλληλο πλαίσιο για την ψηφιακή διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς, την άρση των γραφειοκρατικών αγκυλώσεων, την άμεση εξυπηρέτηση του πολίτη και τη μείωση του μέσου χρόνου διεκπεραίωσης υποθέσεων.

Μελλοντικά το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο θα ενσωματώσει και άλλες πληροφορίες εφόσον κριθεί σκόπιμο, όπως π.χ. τα αποτελέσματα αρχαιολογικών ερευνών πεδίου, αρχαιολογικά ευρήματα, και λοιπά στοιχεία από ανασκαφές εντός αρχαιολογικών χώρων και ακινήτων του δημοσίου, μετά από κατάλληλη μελέτη επέκτασης του.

Ως περαιτέρω οφέλη που αναμένονται από το Αρχαιολογικό Κτηματολόγιο αναφέρονται ενδεικτικά: εντοπισμός σφαλμάτων προσδιορισμού ιστορικών τόπων (για μνημεία που μέχρι τώρα δεν χαρακτηρίσθηκαν ως τέτοια), ή σφαλμάτων κατά την μεταγραφή των μνημείων ή εντοπισμού παράνομης κατεδάφισης μνημείων, εξάλειψη ζητημάτων εσφαλμένης τεκμηρίωσης που συχνά οδηγούν στην διπλή κήρυξη του ιδίου μνημείου, διαχρονική διασφάλιση του αρχειακού υλικού και της πληροφορίας μέσω της ψηφιοποίησης, με ταυτόχρονη πρόσβαση στα αρχεία όλων των Διευθύνσεων του ΥΠΠΟΑ, ανασύσταση του χώρου, της πόλης και του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, δεδομένο που αποτελεί ενεργό στοιχείο ιστορικής αναδρομής του κοινωνικού γίγνεσθαι.

Η κατάρτιση του Αρχαιολογικού Κτηματολογίου εισάγει την Ελλάδα σε μία νέα εποχή ψηφιακής τεκμηρίωσης του συνόλου των αρχαιολογικών και αρχιτεκτονικών θησαυρών, με απώτερο σκοπό τη γνώση της δημόσιας περιουσίας και τη συντήρηση, αποκατάσταση και προβολή της, καθώς και την παροχή άρτιων ηλεκτρονικών υπηρεσιών στους φορείς, στους πολίτες και στους επενδυτές, αποτελώντας μια σύγχρονη πλατφόρμα διασύνδεσης πρόσθετων συστημάτων του ΥΠΠΟΑ όπως το αναβαθμισμένο σύστημα του Εθνικού Μητρώου Μνημείων.

Τα στελέχη της «Delta Engineering – Σύμβουλοι Μηχανικοί», μέλους του Ομίλου «ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ», στο πλαίσιο της διαρκούς κατάρτισης και επιμόρφωσής τους, παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις και τις τεχνικές νομοθετικές διατάξεις και μεταβολές και είναι στη διάθεσή σας προκειμένου να αναλάβουν κάθε σχετική με το αντικείμενο εργασία με τρόπο ώστε με την ορθή και μεθοδική χρήση των διατάξεων της κείμενης νομοθεσίας και των ηλεκτρονικών συστημάτων να επιτύχουν την άμεση διεκπεραίωση των διαδικασιών και ταυτόχρονα την εξασφάλιση της εκάστοτε ιδιοκτησίας.

Συντάκτρια: Παπακώστα Χριστίνα | Διπλ. Αρχιτέκτων Μηχανικός, MSc Environmental Design & Engineering | Τομέας Μελετών & Αδειοδοτήσεων Ιδιωτικών Έργων

Με την τροποποίηση του Ν.4495/17 στο άρθρο 30 (Άρθρο 52 Ν. 4759/20 ΦΕΚ 245/Α/9.12.2020) άλλαξε η διαδικασία εκτέλεσης εργασιών που δεν απαιτούν οικοδομική άδεια η έγκριση εργασιών μικρής κλίμακας για να λάβουν χώρα. Συγκεκριμένα για να εκτελεστούν οι «εργασίες του άρθρου 30 του Ν.4495/17» αν και δεν απαιτείται η εμπλοκή της εκάστοτε Υπηρεσίας Δόμησης, «πριν την εκτέλεση τους, συντάσσεται υποχρεωτικά ηλεκτρονική βεβαίωση αρμόδιου μηχανικού, που εκδίδεται από πληροφοριακό σύστημα του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδος (Τ.Ε.Ε.), ότι στην περιοχή του ακινήτου για τις παραπάνω εργασίες δεν απαιτείται έγκριση από κάποιον φορέα.»

Οι «φορείς» που μπορεί να πρέπει να εγκρίνουν τις εργασίες είναι ανά περίπτωση και βάσει θέσης του ακινήτου, η Υπηρεσία Νεότερων Μνημείων, το οικείο Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής, το Δασαρχείο, η Αρχαιολογική Υπηρεσία, κλπ.

Από την άλλη, «σε περίπτωση που απαιτούνται εγκρίσεις από άλλους φορείς ή συλλογικά όργανα, γίνεται ενημέρωση φακέλου με τις παραπάνω εγκρίσεις.» Συνεπώς, εφόσον ο μηχανικός κρίνει ότι τις επιθυμητές οικοδομικές εργασίες, βάσει νομοθεσίας, θα πρέπει να εγκρίνει κάποιος σχετικός φορέας, αναλαμβάνει τη σύνταξη μελετών και τεχνικών εκθέσεων και τη διεκπεραίωση της διαδικασίας λήψης των εν λόγω εγκρίσεων.  Με το πέρας της διαδικασίας και πριν την έναρξη των εργασιών, γίνεται ηλεκτρονική ενημέρωση του φακέλου στην Υπηρεσία Δόμησης, μέσω του ηλεκτρονικού συστήματος e – adeies.

Οι εν λόγω εγκρίσεις απαιτούν χρόνο για την χορήγησή τους, καθώς εμπλέκονται δημόσιες υπηρεσίες με ιδιαίτερο φόρτο εργασίας και για το λόγο αυτό ο ιδιώτης θα πρέπει να προβεί εγκαίρως σε έλεγχο του ακινήτου από το μηχανικό πριν δρομολογήσει τις εργασίες που επιθυμεί.

Καθώς το «πληροφοριακό σύστημα» στο οποίο γίνεται αναφορά και μέσω του οποίου θα εκδίδονται οι βεβαιώσεις δεν είναι ακόμα έτοιμο για χρήση από τους μηχανικούς, μέχρι την έναρξη της λειτουργίας του, σύμφωνα με σύσταση ορισμένων Υπηρεσιών Δόμησης, οι μηχανικοί προτείνεται να παρέχουν στους κυρίους των έργων απλή υπεύθυνη δήλωση με σχετικό κείμενο που βεβαιώνει ότι το είδος των εργασιών εμπίπτει σε αυτές που δεν απαιτούν πολεοδομική αδειοδότηση και επίσης δεν απαιτεί κάποια επιπλέον έγκριση. Με αυτόν τον τρόπο ο κύριος του έργου είναι καλυμμένος σε περίπτωση καταγγελίας και ελέγχου από την Αστυνομία και την Υπηρεσία Δόμησης (Πολεοδομία).

Τονίζουμε ότι σε κάθε περίπτωση για κάθε οικονομοτεχνικό έργο απαιτείται η απογραφή του στον ΕΦΚΑ (ΙΚΑ) και η καταβολή σχετικών ενσήμων. Όμως, με την ηλεκτρονική έκδοση βεβαίωσης μηχανικού δεν έχει γίνει γνωστό αν θα ενημερώνεται αυτόματα και ο ΕΦΚΑ ώστε να μπορεί να επιβεβαιώνει ότι οι κύριοι του έργου είναι τυπικοί και προς την υποχρέωσή τους αυτή.

Αυτό που σίγουρα προβληματίζει τους μηχανικούς είναι το γεγονός ότι δεν έχει διασαφηνιστεί ακόμα το κείμενο της βεβαίωσης, αν θα είναι ελεύθερο ή προκαθορισμένο και αν θα αφορά μόνο τη διαβεβαίωση σε σχέση με τους απαραίτητους εγκριτικούς φορείς όπως προδιαφαίνεται από το απόσπασμα της νομοθεσίας. Ο βασικότερος προβληματισμός έγκειται στο εάν ο μηχανικός που εκδίδει αυτή τη βεβαίωση, έχει υποχρέωση να έχει κάνει πρώτα αυτοψία στο ακίνητο όπου θα εκτελεστούν οι εργασίες και να εξακριβώσει τη νομιμότητά του. Γιατί, είναι γεγονός, ότι, αν και η πληθώρα των ιδιοκτητών έχει ρυθμίσει τα θέματα αυθαιρέτων στα ακίνητα ιδιοκτησίας τους, υπάρχουν ακόμα ιδιοκτήτες που για διάφορους λόγους έχουν παραλείψει τον έλεγχο νομιμότητας στα ακίνητά τους ή δεν μπορούν να ανταπεξέλθουν οικονομικά στη διαδικασία τακτοποίησης. Αν λοιπόν, προκύψει ότι ο μηχανικός για την έκδοση της εν λόγω βεβαίωσης πρέπει να επιβεβαιώνει και τη νομιμότητα της ιδιοκτησίας, γίνεται κατανοητό ότι αυξάνεται το κόστος για τον ιδιοκτήτη και ίσως σε κάποιες περιπτώσεις δεν είναι καν εφικτό να γίνουν οι επιθυμητές εργασίες.

Το ζήτημα είναι σοβαρό καθώς οι εργασίες στις οποίες αναφερόμαστε και για τις οποίες πλέον απαιτείται η εν λόγω βεβαίωση με όλες αυτές τις προεκτάσεις είναι βασικές και απλές και απαντώνται συχνά ως ένας οικονομικός εκσυγχρονισμός του εκάστοτε ακινήτου που συμβάλει και στην υγιεινή των χώρων. Επί παραδείγματι θα αναφέρουμε μερικές τέτοιες εργασίες, ώστε να γίνει κατανοητή η δυσκολία που δημιουργείται στους ιδιοκτήτες με τις αλλαγές της νομοθεσίας:

• εργασίες εσωτερικών και εξωτερικών χρωματισμών
• μικρής έκτασης εσωτερικές επισκευές ή διασκευές
• επισκευές ή αντικατάσταση στο ίδιο άνοιγμα, κουφωμάτων 
• τοποθέτηση κλιματιστικών, επιτοίχιων λεβήτων αερίου, ηλιακών θερμοσιφώνων και μετρητών ηλεκτρικού ρεύματος 
• κατασκευή εστιών, φούρνων και τζακιών με τις καπνοδόχους τους σε ακάλυπτους χώρους
• επισκευή επιχρισμάτων και γενικότερα όψεων, χωρίς χρήση ικριωμάτων
• τοποθέτηση προσωρινών σκιάστρων, περσίδων, τεντών και προστεγασμάτων,
• κατασκευή πέργκολας έως 50 τ.μ. σε ακάλυπτους χώρους και βεράντες ισογείων
• διαμόρφωση εδάφους έως 0,80 μ. από το φυσικό έδαφος, κατασκευές όπως σκάλες και πεζούλια ή διακοσμητικά και χρηστικά στοιχεία (πχ αγάλματα, σιντριβάνια, εικονοστάσια κλπ) σε ακάλυπτους χώρους
• τοποθέτηση ή αφαίρεση διαχωριστικών στοιχείων εξωστών, εγκατάσταση εξοπλισμού (ντουλάπες, γλάστρες) και αντικατάσταση κιγκλιδωμάτων
• τοποθέτηση πρόχειρων καταλυμάτων ζώων έως 3 τ.μ. σε ακαλύπτους χώρους
• φωτοβολταϊκά συστήματα πάνω σε κτίρια για ισχύ έως 100kW
• τοποθέτηση συσκευών φόρτισης ηλεκτρικών οχημάτων, χωρίς να απαιτείται η εγκατάσταση νέου μετασχηματιστή

Γεγονός είναι ότι οι ιδιοκτήτες συμβουλεύονταν διαχρονικά μηχανικό για τις αδειοδοτικές διαδικασίες που απαιτούνται για την εκτέλεση των επιθυμητών εργασιών στο ακίνητό τους, αναζητώντας αν αυτές εντάσσονται στο άρθρο 30 και άρα δεν απαιτούν κάποια πολεοδομική αδειδότηση. Όμως, οι παραπάνω αλλαγές στη νομοθεσία δημιουργούν και πάλι γραφειοκρατία και κωλύματα σε αυτές τις συχνά απαντώμενες, μικρές εργασίες που είχαν απαλλαγεί μέχρι πρόσφατα. Θα φαινόταν πολύ λογικό οι εν λόγω βεβαιώσεις να απαιτούνται για κάποιες μόνο από τις εργασίες του άρθρου 30 του Ν. 4495/17 – ίσως αυτές που επηρεάζουν τις όψεις των ακινήτων μόνο- αν και δεν υπάρχει κάποια τέτοια νύξη μέχρι τώρα.

Επιτακτική είναι και η ανάγκη να καθοριστεί ποιες είναι οι κυρώσεις σε περίπτωση που κάποιος εκτελεί εργασίες χωρίς να έχει στην κατοχή του την εν λόγω βεβαίωση μηχανικού και αν σε αυτή την περίπτωση οι κατασκευές θα αντιμετωπίζονται ως εξ’ ολοκλήρου αυθαίρετες παρόλο που τυπικά δεν παραβαίνουν πολεοδομικές νομοθεσίες.

Κλείνοντας, κάτι επιπλέον που μένει να διασαφηνιστεί, είναι αν θα απαιτείται η καταβολή παραβόλου ή ποσοστού ανταπόδοσης υπέρ ΤΕΕ για την έκδοση της ηλεκτρονικής βεβαίωσης αυξάνοντας κι άλλο το κόστος των εργασιών – ένα κόστος που θα έρθει να προστεθεί στην αμοιβή μηχανικού για την έρευνα και τελικά την έκδοση της βεβαίωσης αλλά και στο κόστος των ίδιων των εργασιών.

Τα στελέχη της «Delta Engineering – Σύμβουλοι Μηχανικοί», μέλους του Ομίλου «ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ», στο πλαίσιο της διαρκούς κατάρτισης και επιμόρφωσής τους, παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις και τις τεχνικές νομοθετικές διατάξεις και μεταβολές και είναι στη διάθεσή σας προκειμένου να αναλάβουν κάθε σχετική με το αντικείμενο εργασία με τρόπο ώστε με την ορθή και μεθοδική χρήση των διατάξεων της κείμενης νομοθεσίας να επιτύχουν την άμεση διεκπεραίωση των διαδικασιών και ταυτόχρονα την εξασφάλιση της εκάστοτε ιδιοκτησίας.

Συντάκτρια: Όλγα Ακτσελή | Διπλ. Αρχιτέκτων Μηχανικός ΑΠΘ, MLa ΑΠΘ | Υπεύθυνη Τμήματος Τακτοποίησης Αυθαίρετων Κατασκευών και Τμήματος Μελετών και Αδειοδοτήσεων Έργων Εξυπηρέτησης Οχημάτων