Δημοσιεύθηκε στο φύλλο της εφημερίδας της Κυβερνήσεως στις 06-02-2020 με αριθμό 313 τεύχος Β (ΦΕΚ313Β/2020) η υπουργική απόφαση του υφυπουργού Περιβάλλοντος και Ενεργείας με την οποία καθορίζεται το πλαίσιο λειτουργίας των Συμβουλίων Αρχιτεκτονικής.

Με τη συγκεκριμένη απόφαση προδιαγράφεται – στα πλαίσια του Ν.4495/2017 – το «Τεύχος Οδηγιών για τα Συμβούλια Αρχιτεκτονι­κής (Σ.Α.)» όπου διακρίνεται ρητώς πως αποτελούν ανεξάρτητα γνωμοδοτικά όργανα με σκοπό την «ενιαία, αντικειμενική και ολοκληρωμένη εφαρμογή του τιθέμενου πλαισίου σε όλη την Επικράτεια», ενώ «την ευθύνη για τη σύνταξη της μελέτης έχει ο μελετητής μηχανικός, τη δε ευθύνη ελέγχου και έγκρισης η εκάστοτε αρμόδια Υπηρεσία». Ως εκ τούτου, «η υποβολή δικαιολογητικών, μελετών και σχεδίων στα Σ.Α. αποσκοπεί αποκλειστικά και μόνον στην τεκμηρίωση της αρχιτεκτονικής πρότασης και τη διευκόλυνση του έργου τους στο πλαίσιο άσκησης των αρμοδιοτήτων τους, ενώ η θετική γνωμοδότησή τους δεν αποτελεί επ’ ουδενί έγκριση της μελέτης από πολεοδομικής, λειτουργικής, περιβαλλοντικής ή άλλης άποψης».

Στα βασικά σημεία του Τεύχους Οδηγιών περιλαμβάνεται πως «τα Σ.Α. γνωμοδοτούν επί της αρχιτεκτονικής άποψης και λύσης που επιλέγει ο μελετητής μηχανικός και οφείλουν να σέβονται την ελεύθερη προσωπική αρχιτεκτονική δημιουργία και την επιστημονική του άποψη, όπως αυτή αποτυπώνεται στη μελέτη που υποβάλλει προς γνωμοδότηση. Η γνωμοδότηση δεν περιλαμβάνει προτάσεις ή κατευθύνσεις για την αναζήτηση άλλων «βέλτιστων» λύσεων. Κατά συνέπεια, αφενός μεν τα μέλη των Σ.Α. δεν είναι αρμόδια να υποδεικνύουν κεντρικές ιδέες ή να κατευθύνουν την υπό εξέταση μελέτη σε συγκεκριμένες αρχιτεκτονικές επιλύσεις παρεμβαίνοντας στην αρχιτεκτονική σύνθεση, αφετέρου δε, οι μελετητές δεν πρέπει να ζητούν ή να αναμένουν από τα μέλη του Συμβουλίου να τους υποδεικνύουν εναλλακτικές αρχιτεκτονικές λύσεις που να βελτιώνουν την πρότασή τους.»

Επίσης καθορίζονται τα κριτήρια αξιολόγησης των υποβληθεισών μελετών και σε κάθε περίπτωση «η γνωμοδότηση θα πρέπει να είναι για λόγους ασφάλειας των διοικητικών πράξεων δεόντως τεκμηριωμένη. Γνωμοδοτήσεις με την απλή αναφορά «εγκρίνεται η μελέτη» δεν αποτελούν επαρκές νομικό έρεισμα για την εν συνεχεία έκδοση αδειοδοτικών πράξεων του άρθρου 29 του ν. 4495/2017 ή την εκτέλεση οικοδομικών εργασιών βάσει του άρθρου 30 αυτού, αλλά και δεν είναι αυτές καθ’ εαυτές νομικώς ασφαλείς.»

Στον αντίποδα, ορίζεται σαφώς πως «δεν έχουν αρμοδιότητα εξέτασης θεμάτων που αφορούν:

• την τήρηση των γενικών ή ειδικών πολεοδομικών διατάξεων και όρων δόμησης που ισχύουν στην περιοχή. Εξαίρεση αποτελεί ο έλεγχος της τήρησης ειδικών τυπολογικών ή μορφολογικών προδιαγραφών που τυχόν ισχύουν στην περιοχή, προστατευόμενη ή μη,

• τη νομιμότητα ή μη των ήδη υφισταμένων κατασκευών, εκτός εάν από ειδικές διατάξεις περί αυθαιρέτων ορίζεται διαφορετικά,

• τον έλεγχο του τοπογραφικού διαγράμματος ή του ιδιοκτησιακού καθεστώτος,

• τη συμμόρφωση ή μη με τεχνικούς ή άλλους κανονισμούς και προδιαγραφές (όπως π.χ. Οικοδομικός και Κτιριοδομικός Κανονισμός, πυρασφάλεια, προσβασιμότητα, κ.λπ.),

• την τήρηση των προδιαγραφών λειτουργίας ειδικών κτηρίων, όπως αυτές καθορίζονται από τον εκάστοτε φορέα τους,

• τις τυχόν απαιτούμενες εγκρίσεις άλλων φορέων και υπηρεσιών για την εκτέλεση οικοδομικών εργασιών (π.χ. ΥΠ.ΠΟ.Α., Δασαρχείου, κ.λπ.).

Σημαντική παράμετρος είναι πως η όλη διαδικασία υποβολής και επικοινωνίας μεταξύ των μελετητών και των Σ.Α. θα γίνεται ηλεκτρονικά μέσω πληροφοριακού συστήματος που θα καθορίσει νεότερη υπουργική απόφαση –  περιγράφονται επακριβώς τα απαιτούμενα δικαιολογητικά προς υποβολή, καθώς και τα επιμέρους στάδια με την μέγιστη διάρκεια τους όπου απαιτείται. Περαιτέρω, για αποφυγή της ταλαιπωρίας τόσο των μελών των Σ.Α., όσο και των μελετητών «η παρουσία των τελευταίων στις συνεδριάσεις είναι προαιρετική, τυχόν δε απουσία τους δεν συνιστά λόγο αναβολής εξέτασης ή απόρριψης της μελέτης.»

Τέλος, «στις περιπτώσεις που έχει εκδοθεί θετική γνωμοδότηση του Σ.Α. και κατά τον έλεγχο της αδειοδότησης για την εκτέλεση οικοδομικών εργασιών ή κατά την εκτέλεση του έργου προκύψουν μικρής έκτασης επουσιώδεις μεταβολές στη μελέτη οι οποίες δεν επηρεάζουν την κεντρική ιδέα, τις συνθετικές αρχές και δεν θίγουν την αρχιτεκτονική άποψη της μελέτης (όπως μικρή μετατόπιση ή αλλαγή διαστάσεων ενός ανοίγματος χωρίς πρακτικώς να αλλοιώνεται η αναλογία του, μικρές διαφοροποιήσεις των εξωτερικών διαστάσεων των όψεων χωρίς να γίνεται αντιληπτή η τροποποίηση της αναλογίας τους ή να επηρεάζεται η αντιληπτική εικόνα της ογκοπλασίας του κτιρίου), δεν απαιτείται εκ νέου γνωμοδότηση του Σ.Α.»

Τα στελέχη της «Delta Engineering – Σύμβουλοι Μηχανικοί», μέλους του Ομίλου «ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ», στο πλαίσιο της διαρκούς κατάρτισης και επιμόρφωσής τους, είναι στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε πληροφορία, εφαρμόζοντας και αξιοποιώντας όλες τις ισχύουσες νομοθετικές διατάξεις με στόχο την υποστήριξη κάθε επιχείρησης.

Συντάκτης: Κωνσταντίνος Παντελίδης, Διπλ. Πολιτικός Μηχανικός Α.Π.Θ., M.B.A. | Τμήμα Αδειοδοτήσεων Τεχνικών Έργων

Ο όρος «κτίριο σχεδόν μηδενικής κατανάλωσης ενέργειας», βάσει της ευρωπαϊκής οδηγίας 2010/31/ΕΕ, αφορά στο “κτίριο με πολύ υψηλή ενεργειακή απόδοση” η οποία προσδιορίζεται με συγκεκριμένη μεθοδολογία. Περαιτέρω διευκρινίζεται πως «η σχεδόν μηδενική ή πολύ χαμηλή ποσότητα ενέργειας που απαιτείται για την κάλυψη των ενεργειακών αναγκών του κτιρίου, πρέπει να καλύπτεται σε πολύ μεγάλο βαθμό από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, περιλαμβανομένης της ενέργειας που παράγεται επιτόπου ή πλησίον του κτιρίου”.

Τα παραπάνω ενσωματώθηκαν στο εθνικό δίκαιο (Ν. 4122/2013) όπου περαιτέρω αναφέρεται ότι:

• από 1.1.2021, όλα τα νέα κτίρια πρέπει να είναι κτίρια σχεδόν μηδενικής κατανάλωσης ενέργειας, ενώ για
• τα νέα κτίρια που στεγάζουν υπηρεσίες του δημόσιου και ευρύτερου δημόσιου τομέα, η υποχρέωση αυτή τίθεται σε ισχύ από 1.1.2019.

Παράλληλα, για την ταχύτερη εισαγωγή του κτιρίου σχεδόν μηδενικής κατανάλωσης ενέργειας στο υφιστάμενο κτιριακό απόθεμα, η παραπάνω ευρωπαϊκή οδηγία προβλέπει τη σύνταξη και υλοποίηση εθνικών σχεδίων δράσης, αποσκοπώντας στη θέσπιση πολιτικών και μέτρων για την προώθηση αυτών των κτιρίων. Ο στόχος διπλός: αφενός η ενεργειακή αναβάθμιση του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος της χώρας και αφετέρου η κατασκευή νέων κτιρίων, που θα ικανοποιούν τα συγκεκριμένα χαρακτηριστικά.

Χαρακτηριστικά του κτιρίου σχεδόν μηδενικής κατανάλωσης ενέργειας

Ο συγκεκριμένος τύπος κτιρίου (Nearly Zero Energy Buildings – Ν ZEB) ουσιαστικά θα πρέπει να εξασφαλίζει ιδανικές συνθήκες διαβίωσης -τόσο κατά τη διάρκεια του χειμώνα όσο και κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού- με ελάχιστη ή μηδενική συμβατική θέρμανση και ψύξη και πολύ χαμηλή κατανάλωση ρεύματος.

Τα κτίρια σχεδόν μηδενικής κατανάλωσης ενέργειας (nZEB) διαθέτουν:

• δομικά στοιχεία υψηλών ενεργειακών προδιαγραφών τα οποία συνδυάζονται κατάλληλα κατά τη φάση του σχεδιασμού. Επίσης λαμβάνονται υπόψη και άλλοι παράμετροι όπως προσανατολισμός, ανοίγματα κλπ.
• Η/Μ εγκαταστάσεις ιδιαίτερα υψηλής ενεργειακής απόδοσης και
• κάλυψη σημαντικού ποσοστού της κατανάλωσης ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας σε τοπικό επίπεδο.

Απαιτήσεις κρατών – μελών για τα κτίρια nZEB

Για το χαρακτηρισμό ενός κτιρίου ως Κτίριο με Σχεδόν Μηδενική Κατανάλωση Ενέργειας (ΚΣΜΚΕ), η ευρωπαϊκή οδηγία προβλέπει ότι το κάθε κράτος μέλος οφείλει να προσδιορίσει τις παραμέτρους εφαρμογής του ορισμού αυτού. Πρακτικά δημιουργείται η υποχρέωση χρήσης ενός δείκτη που θα εκφράζει την κατανάλωση πρωτογενούς ενέργειας του κτιρίου, ανηγμένη στην επιφάνειά του (kWh/m2). Αυτός ο δείκτης μπορεί να διαφοροποιείται ανάλογα με τη χρήση του κτιρίου, π.χ. κατοικία, εμπόριο, κτίριο γραφείων κ.α. καθώς και τις τοπικές συνθήκες που παρατηρούνται στην εκάστοτε περιφέρεια του κάθε κράτους μέλους.

Στη χώρα μας βάσει και του ΦΕΚ 5447/Β/2018 ως κτίριο ΚΣΜΚΕ νοείται

• σε περίπτωση νέου κτιρίου εάν είναι ενεργειακής κατηγορίας «Α»,
• ενώ σε περίπτωση υφιστάμενου να είναι ενεργειακής κατηγορίας «Β+»

Ο αριθμητικός δείκτης κατανάλωσης πρωτογενούς ενέργειας είναι αυτός που προκύπτει από τον ισχύοντα ΚΕΝΑΚ.

Επίσης, συνδυαστικά απαιτείται από την ίδια οδηγία η εισαγωγή απαιτήσεων για χρήση ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές τόσο στα νέα κτίρια, όσο και στα υφιστάμενα κτίρια που υφίστανται ανακαίνιση μεγάλης κλίμακας.

Επιπροσθέτως, το κάθε κράτος – μέλος υποχρεούται να λάβει τα απαιτούμενα μέτρα προώθησης και χρηματοδότησης για την προώθηση των κτιρίων σχεδόν μηδενικής ενεργειακής κατανάλωσης.

Μεθοδολογία υπολογισμού ενεργειακής αποδοτικότητας για τα κτίρια nZEB

Ειδικότερα, αναφορικά με τη μεθοδολογία υπολογισμού της ενεργειακής αποδοτικότητας των κτιρίων nZEB θα πρέπει καταρχάς να είναι εναρμονισμένη στα κράτη – μέλη και να προβλέπει μηχανισμούς ελέγχου ποιότητας της διαδικασίας ώστε σε περίπτωση μη εφαρμογής να επιβάλλονται οι ανάλογες ποινές. Περαιτέρω καθορίζεται λαμβάνοντας υπόψη κατ’ ελάχιστο τα εξής:

• τα πραγματικά θερμικά χαρακτηριστικά του κτιρίου (συμπεριλαμβανομένων των εσωτερικών χωρισμάτων του), δηλαδή θερμοχωρητικότητα, θερμομόνωση και θερμογέφυρες,
• το σχεδιασμό, τη θέση και τον προσανατολισμό του κτιρίου, λαμβάνοντας υπόψη και τις εξωτερικές κλιματικές συνθήκες,
• την παθητική θέρμανση και το δροσισμό,
• τις κλιματικές συνθήκες εσωτερικού χώρου, λαμβάνοντας υπόψη και τις συνθήκες σχεδιασμού εσωτερικού κλίματος
• τα εσωτερικά φορτία.
• την εγκατάσταση θέρμανσης και παροχής ζεστού νερού (ΖΝΧ), συνυπολογίζοντας και τα χαρακτηριστικά θερμομόνωσής της,
• την εγκατάσταση κλιματισμού, ομοίως συμπεριλαμβανομένων των χαρακτηριστικών θερμομόνωσής της,
• το φυσικό και μηχανικό αερισμό, λαμβάνοντας υπόψη και την αεροστεγανότητα,
• την εγκατάσταση του γενικού φωτισμού (στα κτίρια του τριτογενή τομέα),
• τα παθητικά και υβριδικά ηλιακά συστήματα και την ηλιακή προστασία,

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός πως υπάρχουν χώρες που κατά περίπτωση εξετάζουν πρόσθετους δείκτες αξιολόγησης όπως για παράδειγμα εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, υπερθέρμανση κ.ά.

Τέλος, είναι κομβικής σημασίας να καθοριστεί το επίπεδο του βέλτιστου κόστους σε σχέση με τις ελάχιστες απαιτήσεις ενεργειακής απόδοσης για νέα και υφιστάμενα κτίρια και δομικά στοιχεία. Συνεπώς, πρέπει να προδιαγράφονται οι κανόνες σύγκρισης των μέτρων ενεργειακής απόδοσης, των μέτρων ενσωμάτωσης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας καθώς και οι παραλλαγές όλων των παραπάνω μέτρων σε σχέση με την απόδοση πρωτογενούς ενέργειας και το κόστος υλοποίησης τους.

Τα στελέχη της «Delta Engineering – Σύμβουλοι Μηχανικοί» μέλος του Ομίλου «ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ», στο πλαίσιο της διαρκούς κατάρτισης και επιμόρφωσής τους, είναι στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε πληροφορία και διευκρίνιση για τα παραπάνω θέματα, εφαρμόζοντας και αξιοποιώντας όλες τις ισχύουσες νομοθετικές διατάξεις με στόχο την υποστήριξη κάθε έργου σε πολεοδομικά και σχεδιαστικά ζητήματα.

Συντάκτης: Κωνσταντίνος Παντελίδης, Διπλ. Πολιτικός Μηχανικός Α.Π.Θ., M.B.A. | Τμήμα Αδειοδοτήσεων Τεχνικών Έργων

Πηγή εικόνας: http://www.cres.gr/energyhubforall/index.html