Ο υπαίθριος αστικός χώρος αποτελεί τον πυρήνα σχεδιασμού μιας πόλης καθώς συμβάλλει στη διαμόρφωση του αστικού τοπίου διατηρώντας μια ισορροπία μεταξύ του φυσικού και του δομημένου περιβάλλοντος. Αναμφίβολα, το ποσοστό των χώρων πρασίνου αποτελεί έναν παράγοντα για την αξιολόγηση του αποδοτικού σχεδιασμού που οδηγεί στην βελτίωση του βιοτικού επιπέδου μιας πόλης.

Η εξέλιξη των πόλεων ως προς τη δομή και τη μορφή τους, έχει οδηγήσει, σήμερα, στην ύπαρξη αστικών συνόλων μη συνδεδεμένων σε μεγάλο βαθμό με το φυσικό περιβάλλον. Η έντονη αστικοποίηση και η άναρχη δόμηση του 20ου και 21ου αιώνα έχουν συντελέσει στην αισθητή μείωση του ανοικτού αστικού πράσινου χώρου. Οι υπάρχοντες χώροι πράσινου είναι κατακερματισμένοι και ασύνδετοι, τόσο μεταξύ τους όσο και με τον αστικό ιστό, ενώ η λειτουργική τους αξία και ο ρόλος τους ως υποδομή και χωρικός – αισθητικός σκελετός των πόλεων εξασθενίζει συνεχώς. Καθημερινά, οι επιπτώσεις της έλλειψης οργανωμένου δικτύου πρασίνου αντανακλώνται εξίσου στο περιβάλλον, την κοινωνία και την οικονομία, τα τρία αλληλένδετα συστατικά κάθε σύγχρονης πόλης.

Κατά συνέπεια, επιτακτική είναι η συνειδητοποίηση των ωφελειών που οι χώροι αστικού πρασίνου δύνανται να παρέχουν στην ευημερία των πόλεων και των πολιτών. Η ύπαρξη χώρων πρασίνου εντός του αστικού ιστού επηρεάζει θετικά όλους τους τομείς της αστικής διαβίωσης, συμβάλλοντας στη διατήρηση της αειφορίας, στην προστασία της βιοποικιλότητας, στη βελτίωση της ποιότητας ζωής, συντελώντας έτσι στην ψυχική και σωματική υγεία των δημοτών της κάθε πόλης.

Πιο συγκεκριμένα, οι χώροι πρασίνου βελτιώνουν σημαντικά την ποιότητα του αέρα, και φιλτράρουν τους αέριους ρυπαντές. Επιπλέον, συμβάλλουν στη μείωση της αστικής θερμονησίδας, γεγονός σημαντικό για τις μεσογειακές πόλεις, ενώ παράλληλα μειώνουν αισθητά το κίνδυνο πλημμυρών. Αξιοσημείωτη είναι και η συμβολή τους στην αναψυχή, στην αισθητική αναβάθμιση των πόλεων αλλά και στην οικονομία καθώς μέσω κατάλληλου σχεδιασμού και προγραμματισμού μπορούν να δώσουν ώθηση στην οικονομική δραστηριότητα των πόλεων. Η διαμόρφωση και επέκταση των χώρων πρασίνου μακροπρόθεσμα οδηγεί σε θετικά οικονομικά αποτελέσματα στις γειτνιάζουσες περιοχές, καθώς αυξάνεται η αξία της γης και των κατοικιών, και ως εκ τούτου, δημιουργείται πρόσφορο έδαφος για νέες επιχειρηματικές δραστηριότητες. Παρόλα αυτά, η οικονομική διάσταση του αστικού πρασίνου δύσκολα μπορεί να αποτιμηθεί με οικονομικούς όρους, δεδομένου ότι αποτελούν «δημόσιο αγαθό» και δεν έχουν αγοραία τιμή.

Γενικά διαπιστώνεται, ότι ο βαθμός επιρροής του πρασίνου στον αστικό ιστό εξαρτάται από τον αποδοτικό και ευέλικτο σχεδιασμό του τοπίου, τις δημιουργούμενες σχέσεις αλληλεπίδρασης μεταξύ δομημένου και φυσικού περιβάλλοντος, αλλά και την ορθή διαχείριση του περιβάλλοντος από τους χρήστες και τις διοικούσες αρχές. Ως εκ τούτου, οι χώροι πρασίνου δεν λειτουργούν ως «κενά» μέσα στο δομημένο περιβάλλον αλλά δύναται να αποτελέσουν κοιτίδες του ¨ευ ζην¨ των πολιτών.

Συμπερασματικά, είναι εύλογη η διαπίστωση ότι οι σύγχρονες τάσεις του αστικού σχεδιασμού οφείλουν να προτάσσουν τους χώρους πρασίνου ως κύριο στρατηγικό εργαλείο στην προσπάθεια ένταξης χρήσεων αναψυχής και πολιτισμού στον αστικό ιστό και στη διατήρηση και προστασία της φύσης. Η υιοθέτηση μιας οικολογικής προσέγγισης σχεδιασμού και διαχείρισης των χώρων πρασίνου συνηγορεί στην εξασφάλιση καλύτερου περιβαλλοντικά και αισθητικά αστικού χώρου.

Οι υπηρεσίες της Delta Engineering – Σύμβουλοι Μηχανικοί, μέλος του Ομίλου ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ, στον τομέα του αστικού σχεδιασμού απευθύνονται σε όλους τους ιδιωτικούς και δημόσιους φορείς που επιθυμούν την εφαρμογή καινοτόμων και σύγχρονων οικολογικών σχεδιαστικών προσεγγίσεων που αποσκοπούν στην εξέλιξη των πόλεων και τη βελτίωση του αστικού βιοτικού επιπέδου. Τα στελέχη της είναι στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε πληροφορία και διευκρίνιση για τα παραπάνω θέματα κατά τη φάση σχεδιασμού και υλοποίησης ενός έργου, εφαρμόζοντας όλες τις κατάλληλες τεχνικές, υλικά και πρακτικές στο σχεδιασμό των κατασκευών σας.

Επιμέλεια κειμένου: Βασιλική Παπαδοπούλου | Αρχιτέκτων Μηχανικός | Τομέας Δημοσίων Έργων

Ενδεικτική Βιβλιογραφία: 1. Γοσποδίνη Α., Μπεριάτος Η. (2006). Τα νέα αστικά τοπία και η ελληνική πόλη. Εκδόσεις Κριτική. Αθήνα. 2. Λιονάτου Μ. (2008). Αρχιτεκτονική τοπίου και δίκτυα πρασίνου στα σύγχρονα αστικά κέντρα. Δυνατότητες και προοπτικές – μεθοδολογία και εφαρμογή. Το παράδειγμα της Λάρισας. Διδακτορική Διατριβή. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Γεωπονική Σχολή. Τομέας Οπωροκηπευτικών και Αμπέλου. Θεσσαλονίκη.

Η αρχιτεκτονική δημιουργία συνδέεται άμεσα με το περιβάλλον της και τις συνθήκες που επικρατούν σ’ αυτό. Μία υγειονομική κρίση όπως η πανδημία της COVID-19, σίγουρα επηρεάζει το δομημένο περιβάλλον του σήμερα αλλά πιθανόν και αυτό του αύριο. Δημιουργεί νέες ανάγκες στον κόσμο και οι αρχιτέκτονες καλούνται να ανταποκριθούν σ’ αυτές και να σχεδιάσουν χώρους για το εδώ και το τώρα, προσπαθώντας να συμβαδίσουν με τις απαιτήσεις μιας νέας καθημερινότητας.

Εστιάζοντας στον εργασιακό χώρο παρατηρούμε την εξέλιξή του στο πέρασμα του χρόνου. Είναι άμεσα συνυφασμένη με τις κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές συνθήκες που επικρατούσαν την εκάστοτε περίοδο. Έτσι λοιπόν εγείρονται ερωτήματα για το πώς επηρεάζεται το εργασιακό περιβάλλον αλλά και ο σχεδιασμός γραφείων από την κρίση του κορονοϊού.

Με το ξέσπασμα της πανδημίας, ο κόσμος περιορίστηκε στα σπίτια του και πολλοί μετέτρεψαν τις κατοικίες τους σε χώρους εργασίας. Καθώς η κοινωνία επιστέφει στην προ κορονοϊού πραγματικότητα οι χώροι εργασίας οφείλουν να ακολουθήσουν συγκεκριμένα πρωτόκολλα για την ασφαλή επιστροφή του προσωπικού σ’ αυτούς. Η πανδημία της COVID-19 ανέδειξε την κοινωνική επαφή ως τον μεγαλύτερο εχθρό της. Έτσι μελέτες χρόνων που αφορούν την αποδοτικότητα της εργασίας σε ομάδες και την ψυχολογία των εργαζομένων σ’ ένα ανοιχτό και ευέλικτο περιβάλλον εργασίας που ενισχύει την κοινωνική συναναστροφή, επαναπροσδιορίζονται, έως και καταρρίπτονται για την ώρα, με γνώμονα τη διασφάλιση της προσωπικής υγείας.

Παρά τις πρόσκαιρες λύσεις που δίνονται για την άμεση επιστροφή στους χώρους εργασίας, υπάρχει η ανάγκη για μια μακροπρόθεσμη αλλαγή στα κτίρια γραφείων. Μετά από μία τέτοια κρίση, ο σχεδιασμός του αύριο οφείλει να λαμβάνει στην προσοχή του το ενδεχόμενο νέων παρόμοιων ίσως καταστάσεων ως έναν ακόμη παράγοντα που θα καθορίσει την τελική πρόταση για ένα νέο κτίριο. Αυτή λοιπόν την ανάγκη για μια μακροπρόθεσμη αλλαγή στις εργασιακές στέγες θα κληθούν να ικανοποιήσουν οι αρχιτέκτονες, οι οποίοι με έμφαση στην κοινωνική αποστασιοποίηση πρέπει να επαναπροσδιορίσουν τον σχεδιασμό των υποδοχών, των lobby, των ανελκυστήρων, αλλά και των γραφείων και της οργάνωσής τους αυτή καθαυτή, στα μελλοντικά κτίρια γραφείων. Ευέλικτες κατόψεις που επιτρέπουν διαφορετικά σενάρια εργασίας κατά περίπτωση, περισσότεροι ιδιωτικοί χώροι, απόρριψη κοινών γραφείων, μεγαλύτεροι χώροι διασκέψεων είναι μερικές από τις απόρροιες που εκπίπτουν λογικά από την τρέχουσα κατάσταση και πιθανόν να ενταχθούν στο κτιριολογικό πρόγραμμα νέων κατασκευών.

Ένα παράδειγμα κτιρίου γραφείων που φαίνεται να ανταποκρίνεται στα νέα δεδομένα που επιτάσσει η υγειονομική κρίση του κορονοϊού είναι το νέο κτίριο ναυαρχίδα της εταιρείας Bee’ah στο Sharjah των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων σχεδιασμένο από το γραφείο της Zaha Hadid.  Ένα κτίριο γραφείων που φαίνεται να έρχεται από το μέλλον καθώς έχει σχεδιαστεί με ανέπαφες αρχές σχεδιασμού. Οι χρήστες θα μπορούν να κινηθούν στο κτίριο χωρίς να αγγίζουν καμία επιφάνειά του. Ανελκυστήρες που καλούνται από κινητά τηλέφωνα, αισθητήρες κίνησης, αναγνώριση προσώπου, είναι μερικά από τα κλειδιά της λειτουργίας του κτιρίου, που αν και φουτουριστικά, φαίνεται πως μπορεί να αποτελέσουν την νέα πραγματικότητα στο σχεδιασμό κοινόχρηστων κτιρίων.

Bee’ah Headquarters, Zaha Hadid Architects, πηγή: theguardian.com

Όλα όσα διατυπώθηκαν παραπάνω για τον σχεδιασμό του γραφείου του αύριο παραμένουν αβέβαια σενάρια και εικασίες. Πιο πολύ, θα λέγαμε πως αποτυπώνουν προβληματισμούς που δημιουργούνται σ’ αυτήν την πρωτόγνωρη πραγματικότητα που βιώνουμε και για το μέλλον της οποίας δεν έχουμε σαφή στοιχεία. Έτσι οι απαντήσεις που δίνονται είναι περισσότερο διαισθητικές και δεν προδιαγράφουν με καμία ακρίβεια το μέλλον που έρχεται και ειδικά σήμερα, φαντάζει πιο απρόβλεπτο από ποτέ.

Τα στελέχη της «Delta Engineering – Σύμβουλοι Μηχανικοί», μέλος του Ομίλου «ΣΑΜΑΡΑΣ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ» είναι στη διάθεσή σας, ώστε να σας καθοδηγήσουν και να προτείνουν τις βέλτιστες λύσεις για τα παραπάνω θέματα, συμβάλλοντας τα μέγιστα για τον εργονομικό και αποδοτικό σχεδιασμό των χώρων σας, ικανοποιώντας και καλύπτοντας τις ανάγκες της δραστηριότητας και του χρήστη.

Σύνταξη: Αύρα Μπούσδα I Διπλ. Αρχιτέκτονας Μηχανικός MARCH